ચાણક્ય નીતિઃ આ વસ્તુઓનો વધુ પડતો ઉપયોગ ન કરો, નહીં તો જીવવું મુશ્કેલ થઈ જશે...

આચાર્ય ચાણક્યએ વ્યક્તિને એક બોધપાઠ આપ્યો છે કે કઈ રીતે વધારે કરવું તેના જીવન માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.

આચાર્ય ચાણક્યને મૌર્ય સામ્રાજ્યના સ્થાપક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તેમજ એક ચતુર રાજદ્વારી, એક મહાન અર્થશાસ્ત્રી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.  આચાર્ય ચાણક્યએ આપણા જીવન સાથે જોડાયેલી ઘણી નીતિઓ જણાવી છે.  તેવી જ રીતે, આચાર્ય ચાણક્યએ વ્યક્તિને ચેતવણી આપી છે કે કોઈ પણ વસ્તુ ક્યારેય વધારે ન કરવી જોઈએ.  અતિ એટલે મર્યાદા કરતાં વધુ કંઈ કરવું.  નહિંતર, અંતે તમે ખૂબ જ ખરાબ રીતે નાશ પામશો.

શ્લોક 

अति रूपेण वै सीता चातिगर्वेण रावणः।

अतिदानाद् बलिर्बद्धो ह्यति सर्वत्र वर्जयेत्॥

ભાવાર્થ

સીતાનું તેના સૌંદર્યના કારણે અપહરણ કરવામાં આવ્યું હતું, રાવણ તેના અભિમાનને કારણે માર્યો ગયો હતો અને રાજા બલિ ખૂબ ઉદાર હોવાને કારણે છેતરાયા હતા.  આથી સર્વત્ર આત્યંતિક પ્રતિબંધ છે.

આચાર્ય ઈન્દુ પ્રકાશે આ નીતિમાં કહેવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે દરેક વસ્તુની એક મર્યાદા હોય છે.  જેમ માતા સીતા એટલી સુંદર હતી કે તેમનું સુંદર સ્વરૂપ જોઈને તેમનું અપહરણ થઈ ગયું.  તે જ સમયે, અતિશય ઘમંડના કારણે રાવણ જેવા શક્તિશાળીનો પણ અંત આવ્યો.  તે જ સમયે, રાજા બલી જેવા વ્યક્તિ પણ વધુ દાન આપવાના કારણે છેતરાયા હતા.  તેથી પ્રેમ, દુશ્મની, મિત્રતા વગેરેમાં પણ તેનો વધુ પડતો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ.  નહિંતર, તમે માત્ર ભવિષ્યમાં ભોગવશો.

 આવી જ સ્થિતિ ખોરાકની છે.  ક્યારેય વધારે પડતો ખોરાક ન ખાવો.  તેનાથી તમારા સ્વાસ્થ્ય પર ખરાબ અસર પડે છે.  તેથી બધું જ મર્યાદામાં કરો.  નહીંતર તમને પાછળથી પસ્તાવાનો સમય પણ નહીં મળે.