અગ્નિશામકના પ્રકાર અને તેનો ઉપયોગ કઈ રીતે કરવો...

આજે આપણે એવા વાતાવરણમાં જીવીએ છીએ જે હંમેશાં આગ લાગવાની સંભાવના રહે છે. આપણી આસપાસ હંમેશાં આગ લાગી શકે તેવી ચીજવસ્તુઓ હોય છે,  જેવા કે  કાપડ, લાકડું, વીજળી, બળતણ, ગેસ વગેરે, આપણે જે ઉપયોગ કરીએ છીએ તે લગભગ બધી વસ્તુઓ છે.

જો કોઈ કારણસર આગ લાગે તો સામાન્ય લોકો તેને પાણીથી બુઝાવવામાં પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ જો આગ ખૂબ વધારે હોય તો તેને બુઝાવવું ખૂબ જ મુશ્કેલ બની જાય છે અને તમામ પ્રકારની આગને પાણીથી બુઝાવી શકાતી નથી. શું તમે ઇલેક્ટ્રિક ટ્રાન્સફોર્મરમાં લાગેલી આગને પાણીથી બુઝાવવાનો  પ્રસાય કરો છો, કોઈ નહીં કરે?

 

આજના યુગમાં આપણે આગ બુઝાવવા માટે અગ્નિશામક સિલિન્ડર અથવા અગ્નિશામક બોલનો ઉપયોગ કરીએ છીએ, પરંતુ આગ ઘણા પ્રકારની હોય છે. તેથી ઘણા બધા પ્રકારના અગ્નિશામક સિલિન્ડર પણ આવે છે. આગ બુઝાવવા પહેલાં, આપણે જાણવું જોઈએ કે આ આગ કયા વર્ગમાં આવે છે અને આપણે આ માટે કયા પ્રકારના અગ્નિશામક સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

 

અગ્નિના પ્રકારો

બધા પ્રકારની આગને એક જ અગ્નિશામકથી બુઝાવી શકાતી નથી, તેથી આપણે એક અલગ પ્રકારના અગ્નિશામકની જરૂર છે, તેથી આગનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવ્યું છે જેથી આપણે જાણી શકીએ કે આગ કયા વર્ગની છે, તો સાચા પ્રકારના અગ્નિશામક સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરીને આગ બુઝાવી શકાય.

 

આગના વર્ગો

મુખ્યત્વે અગ્નિ 6 પ્રકારો છે: વર્ગ એ, વર્ગ બી, વર્ગ સી, વર્ગ ડી, વર્ગ ઇ – ઇલેક્ટ્રિકલ અને વર્ગ એફ.

વર્ગ એ – દહનશીલ સામગ્રી: લાકડા, કાગળ અને કાપડ વગેરે

વર્ગ બી – જ્વલનશીલ પ્રવાહી: પેટ્રોલ, ટર્પેન્ટાઇન અને પેઇન્ટ

સી આગ – જ્વલનશીલ વાયુઓ: હાઇડ્રોજન, બુટાન અને મિથેન જેવા વાયુઓનો

ડી ફાયર – દહનશીલ ધાતુ: મેગ્નેશિયમ, એલ્યુમિનિયમ અથવા પોટેશિયમ જેવા રસાયણો

 

વર્ગ ઇ – વિદ્યુત ઉપકરણો: ધારો કે, તમારા ઘરમાં વીજળીનો વાયર અથવા બોર્ડ વીજળીનું ફાયરિંગ કરે છે, ત્યારે તેને વર્ગ ઇની આગમાં આવે છે, પરંતુ જેમ જેમ વીજળી કટ થઈ છે અને આગ આગળ વધે છે, તો પછી તેની ઓળખ બીજા ફાયર ક્લાસમાં થઈ જશે.

 

વર્ગ એફ –રસોઈ તેલમાં આગ લાગે અને સ્થાયી થાય વગેરે, તો આપણે તેને વર્ગ એફની આગથી ઓળખવામાં આવે છે.

 

અગ્નિશામકના પ્રકાર

પાણી માટે

ક્લાસ એ અગ્નિના જોખમ માટે સૌથી સામાન્ય પ્રકારનું અગ્નિશામક જે પાણી છે. મોટા ભાગના સંકુલ ક્યાં તો પાણી અથવા ફીણ અગ્નિશામકોનો વપરાશ કરે છે.

 

લેબલનો કલર: લાલ

વાપરાશ: કાગળ અને કાર્ડબોર્ડ,કપડાં અને કપડાં, લાકડું અને કોલસો

 

અહી ઉપયોગ કરશો નહીં:

- ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણોને લગતી આગ

- રસોડામાં આગ

- જ્વલનશીલ વાયુઓ અને પ્રવાહી

 

જગ્યાઓ/વ્યવસાયનાં પ્રકારો કે જેને પાણીના અગ્નિશામકોની જરૂર પડી શકે છે:

- લાકડા અથવા અન્ય કાર્બનિક પદાર્થોથી બનેલી ઇમારતો

- જટિલ પદાર્થો જ્યાં કાર્બનિક સામગ્રી મળી આવે છે જેમ કે:

કચેરીઓ, શાળા, હોસ્પિટલ, , વેરહાઉસ

મોટાભાગની ઇમારતોમાં પાણી અથવા ફીણવાળા અગ્નિશામકની જરૂર હોય છે.

 

પાણીના અગ્નિશામકો ક્યાં મૂકવા જોઈએ:

- ક્લાસ એ ફાયર કોઈપણ ફ્લોરના એક્ઝિટ અથવા એન્ટ્રી પોઇન્ટ પર મૂકી શકાય છે.

 

ફોમ અગ્નિશામકો

વર્ગ બીમાં લાગેલી આગ માટેના ફોમ અગ્નિશામકો ઉપયોગ થાય છે, પરંતુ આ વર્ગ એ ફાયર પર પણ કામ કરી શકે છે.

લેબલ કલર: ક્રીમ

વપરાશ : કાગળ અને કાર્ડબોર્ડ, કપડાં અને કપડાં, લાકડું અને કોલસો વધારેમાં પેઇન્ટ અને પેટ્રોલ જેવા જ્વલનશીલ પ્રવાહી.

 

અહી ઉપયોગ કરશો નહીં:

- રસોડામાં આગ

- ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણોને લગતી આગ

- જ્વલનશીલ ધાતુ

 

જગ્યા / વ્યવસાયના પ્રકારો કે જેને ફીણ અગ્નિશામકોની જરૂર પડી શકે છે:

- લાકડા અથવા અન્ય કાર્બનિક પદાર્થોથી બનેલી ઇમારતો

- જટિલ પદાર્થો જ્યાં કાર્બનિક સામગ્રી મળી આવે છે જેમ કે:

કચેરીઓ, શાળા, હોસ્પિટલ, રહેણાંક, વેરહાઉસ

 

ફોમ અગ્નિશામકો ક્યાં સ્થિત કરવા:

- વર્ગ A અથવા વર્ગ B અગ્નિશામકો કોઈ પણ ફ્લોરના પ્રવેશ અથવા બહાર નીકળવાના રસ્તા પાસે મૂકી શકાય છે.

ડ્રાય પાવડર અગ્નિશામકો

સ્ટાન્ડર્ડ ડ્રાય પાવડર અગ્નિશામક ઉપકરણોને "એબીસી" અગ્નિશામકો પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે વર્ગ એ, બી, સી ત્રણેય પ્રકારની આગ સરળતાથી સળગી જાય છે. પરંતુ તેનો ઉપયોગ બંધ જગ્યાએ ન કરવો જોઇએ કારણ કે સુકા પાવડર આંખો, નાક અને મોંમાં જઈ શકે છે. કેટલાક ઇલેક્ટ્રિકલ વાયર પર એબીસી પાવડર અગ્નિશામકોનો ઉપયોગ પણ કરી શકાય છે. નિષ્ણાંત ડ્રાય પાવડર અગ્નિશામકોનો ઉપયોગ જ્વલનશીલ ધાતુઓ માટે થાય છે. અગ્નિશામક ક્યા હોતા હૈ

 

લેબલ કલર : વાદળી

 

વપરાશ : કાગળ અને કાર્ડબોર્ડ, કપડાં અને કપડાં, લાકડું અને કોલસો

વધારેમાં પેઇન્ટ અને પેટ્રોલ જેવા જ્વલનશીલ પ્રવાહી, જ્વલનશીલ વાયુઓ, જેમ કે લિક્વિડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (એલપીજી) અને એસિટિલિન, 1000વી સુધીના ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનો..

 

અહી ઉપયોગ કરશો નહીં

- રસોઈ તેલમાં આગ હોય ત્યારે

- 1000વીથી વધુ ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનોમા

- અથવા ઓફિસ અથવા રહેણાંક મિલકતો જેવી બંધ જગ્યામાં

 

સ્થળ અથવા વ્યવસાયનાં પ્રકારો કે જેને ડ્રાય પાવડર અગ્નિશામક ઓલવવા માટે જરૂર પડી શકે છે:

- રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે જ્વલનશીલ વાયુઓનો ઉપયોગ કરતા વ્યવસાયો

- જગ્યાઓ જ્યાં વેલ્ડીંગનું કામ કરવામાં આવે છે

- ગેરેજમાં

- પ્રવાહી પેટ્રોલિયમ ગેસ (એલપીજી)

-વ્યાપારી બોઇલર રૂમવાળા સ્થળ

 

ડ્રાય પાવડર અગ્નિશામકો ક્યાં લગાવવા:

- જે સ્થળ પર અગ્નિનું જોખમ વધારે હોય ત્યાં, ડ્રાય પાવડર અગ્નિશામકો રાખો.

 

કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO2) અગ્નિશામકો

CO2 અગ્નિશામકોનો ઉપયોગ ઇલેક્ટ્રિકલ આગને કાબૂ કરવા માટે વપરાય છે, જેને કમ્પ્યુટર સર્વર રૂમમાં રાખવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ વર્ગ બીના અગ્નિ માટે પણ થઈ શકે છે (જ્વલનશીલ પ્રવાહી, જેમ કે પેઇન્ટ અને પેટ્રોલિયમ).

લેબલ કલર : કાળો

 

વપરાશ - પેઇન્ટ અને પેટ્રોલ જેવા જ્વલનશીલ પ્રવાહી, વિદ્યુત આગ

 

અહી ઉપયોગ કરશો નહીં:

- રસોડામાં આગ

- કાપડ, લાકડા અથવા કાપડ જેવી દહનકારી સામગ્રી

- જ્વલનશીલ ધાતુ

 

પરિસર/વ્વસાયના પ્રકારો કે જેને CO2 અગ્નિશામકની જરૂર પડી શકે છે:

- વિદ્યુત ઉપકરણોવાળા સંકુલ, જેમ કે: કચેરીઓ, બાંધકામનું સ્થળ, સર્વર રૂમ

 

નોંધ: બધા કાર્યકારી વાહનોમાં એક 2 કિલો CO2 અગ્નિશામક પણ રાખવો જોઈએ.

 

કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (સીઓ 2) એક્ઝ્યુઝ્યુશર્સ ક્યાં મૂકવા:

- અગ્નિના જોખમના સ્ત્રોતની નજીક

 

વેટ કેમિકલ અગ્નિશામકો

વેટ કેમિકલ અગ્નિશામકો રસોઈ તેલમા લાગેલી આગને બુઝાવવા માટે વપરાય છે. તેનો વર્ગ એ અગ્નિ પર પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે, પરંતુ ફીણ અથવા પાણીના અગ્નિશામકો વર્ગ એ માટે શ્રેષ્ઠ કાર્ય કરે છે.

 

લેબલ કલર: પીળો

 

વપરાશ - રસોઈ તેલ, કાગળ અને કાર્ડબોર્ડ, કપડાં અને કપડાં, લાકડું અને કોલસો

 

અહી ઉપયોગ કરશો નહીં:

- જ્વલનશીલ પ્રવાહી અથવા ગેસની આગ

- ઇલેક્ટ્રિક ફાયર

- જ્વલનશીલ ધાતુ

 

જગ્યા / વ્યવસાયના પ્રકાર કે જેમાં વેટ રાસાયણિક અગ્નિશામકોની જરૂર પડી શકે છે:

- વાણિજ્યિક રસોડું

- કેન્ટીન

 

વેટ કેમિકલ અગ્નિશામકો ક્યાં મૂકવા:

- અગ્નિના સ્ત્રોત નજીક રાખો

 

અગ્નિશામક સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો: -

અગ્નિશામક સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરવો ખૂબ સરળ છે , પરંતુ ઘણા લોકો તેનો ઉપયોગ કરવામાં ઘબરાઈ છે. આગને બુઝાવતી વખતે, તમારે ઘબરવું ના જોઈએ અને સંપૂર્ણ વિશ્વાસ સાથે હેન્ડલમાંથી ફાયર એક્સ્ટિગ્યુશનર સિલિન્ડરને પકડવું જોઈએ અને ત્યાં સિલિન્ડરની નોઝલની પાછળ એક પિન અથવા ટાઇ હશે. તેને નીકાળો અને  સિલિન્ડરની હેન્ડ ગ્રિપ્સ દબાવો, પછી દબાણ સાથેની ફાયર ફાયર એક્ઝ્યુન્ટીંગર સામગ્રી સિલિન્ડરમાંથી બહાર આવશે જે સરળતાથી આગને કાબૂમાં લેશે.

નોંધ: અગ્નિશામક સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરતા પહેલા ધ્યાનમાં લેવાની બાબતો:

1. જરા પણ ગભરાશો નહીં

2. જો તમારી પાસે ફાયર સેફ્ટી ગિયર છે તો તેને પહેરો

3. સિલિન્ડર, દબાણ વગેરે તપાસો.

4. નોઝલ પિન અથવા ટાઇ અને સલામતીથી દૂર કરો

5. આગથી અંતર બનાવીને રાખો

6. જ્યારે અગ્નિશામક સામગ્રી સિલિન્ડરમાંથી બહાર આવે છે, ત્યારે તમને શોટગન ફરતી હોય તેવું થડ લાગે છે, તો તે સમયે સંતુલન જાળવવું નહી તો તમે પડી શકો છો.